Nhịp sống hối hả, nhiều áp lực của cuộc sống hiện đại - Ảnh: SLOWW
Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Đại học Công nghệ và Thiết kế Singapore (SUTD) và Đại học James Cook (Singapore) thực hiện, vừa công bố trên tạp chí Behavioral Sciences.
Lý giải dưới góc nhìn tiến hóa
Đây là một nghiên cứu tổng quan khái niệm, tổng hợp các bằng chứng từ nhiều nghiên cứu trước đó nhằm lý giải những thách thức tâm lý và xã hội dưới góc nhìn tiến hóa, theo trang IFLScience ngày 7-7.
Theo nghiên cứu, bộ não con người được hình thành để thích nghi với những nhóm xã hội nhỏ và quen thuộc, song hiện phải hoạt động trong một thế giới đông đúc, kết nối liên tục và thay đổi nhanh hơn khả năng thích nghi của sinh học.
Ngoài ra, con người ngày nay phải đối mặt đồng thời với nhiều cuộc khủng hoảng toàn cầu như dịch bệnh, xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu, bất ổn kinh tế và sự phát triển nhanh của công nghệ.
Song song đó là sự gia tăng của các vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm, lo âu, cô đơn, cùng với tỉ lệ sinh giảm và các bệnh chuyển hóa như béo phì, tiểu đường.
Nhóm cho rằng bộ não con người đã tiến hóa trong hàng trăm nghìn năm để sinh tồn trong những cộng đồng nhỏ, nơi các mối quan hệ đều trực tiếp và quen thuộc. Khi đó, việc nhận biết vị thế xã hội, xây dựng lòng tin hay phản ứng trước nguy hiểm đều diễn ra trong phạm vi hẹp và có ý nghĩa sống còn.
Môi trường hiện đại hoàn toàn khác
Tuy nhiên, môi trường hiện đại lại hoàn toàn khác. Con người sống trong các đô thị đông đúc, chịu tác động của mạng xã hội và phải tiếp nhận lượng thông tin khổng lồ mỗi ngày.
Những cơ chế tâm lý từng giúp tổ tiên sinh tồn giờ đây có thể bị kích hoạt quá mức, khiến con người liên tục so sánh bản thân với người khác và cảm thấy áp lực phải theo kịp các chuẩn mực xã hội.
Nhóm nghiên cứu cho rằng mạng xã hội là một ví dụ điển hình.
Bản năng đánh giá vị trí của mình trong cộng đồng vốn giúp duy trì sự hợp tác trong các nhóm nhỏ, song nay lại phải đối diện với những nội dung bất tận về thành công, ngoại hình và lối sống của vô số người xa lạ.
Điều này có thể làm gia tăng cảm giác thua kém, căng thẳng và bất an.
"Việc cạnh tranh không phải điều mới mẻ nhưng cuộc sống hiện đại khiến cảm giác đó gần như diễn ra liên tục", tiến sĩ Jose Yong, đồng tác giả nghiên cứu, nhận định.
Theo ông, cách tiếp cận từ góc nhìn tiến hóa có thể giúp giải thích vì sao con người phản ứng mạnh với sự so sánh và nỗi sợ bị tụt hậu, ngay cả khi đối tượng chỉ là những người trên màn hình điện thoại.
Các tác giả nhấn mạnh nghiên cứu không khẳng định cuộc sống hiện đại là nguyên nhân trực tiếp gây ra các vấn đề sức khỏe tâm thần, cũng không kêu gọi quay trở lại lối sống nguyên thủy.
Thay vào đó, họ cho rằng cần thiết kế môi trường sống phù hợp hơn với đặc điểm tâm lý của con người.
Theo nhóm nghiên cứu, những yếu tố như không gian xanh, cộng đồng gắn kết, môi trường đô thị thân thiện và nền tảng số hạn chế thúc đẩy so sánh xã hội có thể giúp giảm áp lực tâm lý mà không cần thay đổi mật độ dân số.
Nhóm cũng nhấn mạnh rằng việc cải thiện sức khỏe tinh thần không chỉ phụ thuộc vào khả năng thích nghi của mỗi cá nhân, mà còn đòi hỏi những thay đổi trong cách thiết kế thành phố, nơi làm việc và các nền tảng công nghệ để phù hợp hơn với bản chất tiến hóa của con người.
