Ngày 20/5/2014, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 50/2014/NĐ-CP về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước (NĐ 50).
Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Phan Mạnh, NĐ 50 đã tạo khuôn khổ pháp lý cho hoạt động quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước (DTNHNN), khắc phục những hạn chế tại Nghị định số 86/1999/NĐ-CP về quản lý DTNHNN. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, NĐ50 đã bộc lộ những vướng mắc liên quan đến việc mua, bán ngoại tệ giữa dự trữ ngoại hối chính thức với ngân sách nhà nước (NSNN); Quy định về xây dựng cơ cấu, tiêu chuẩn, hạn mức đầu tư còn dẫn đến một số vướng mắc trong thực tiễn…; Chưa có quy định về cách thức phân bổ (ghi nhận) SDR vào DTNHNN, một số bất cập về chế độ báo cáo. Vì vậy, để triển khai thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ (TTCP), NĐ 50 cần được sửa đổi, bổ sung để khắc phục các bất cập nêu trên.
Đại diện NHNN cho biết, NHNN vừa có Tờ trình dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung NĐ 50 gửi Chính phủ. Trong đó NHNN đề xuất sửa đổi khoản 5 Điều 3 NĐ 50 theo hướng sinh lời không bao gồm thu nhập và chi phí liên quan đến hoạt động đầu tư vàng. Lý do, giá vàng thường có xu hướng biến động ngược chiều với các tài sản tài chính có mức độ rủi ro cao hơn như cổ phiếu, trái phiếu… Khi tình hình thế giới ổn định, các tài sản nêu trên tăng giá thì giá vàng thường tăng thấp. Ngược lại, trường hợp xảy ra chiến tranh, dịch bệnh, khủng hoảng... , nhu cầu nắm giữ vàng lại tăng mạnh khiến giá vàng tăng cao. Do vậy, khi nắm giữ vàng, các ngân hàng trung ương không đề cao mục tiêu lợi nhuận mà chủ yếu nhằm các mục tiêu như: đa dạng hóa danh mục đầu tư, phòng ngừa rủi ro, đảm bảo thanh khoản và hỗ trợ đồng bản tệ, đảm bảo sự ổn định kinh tế, góp phần nâng cao vị thế tài chính và danh tiếng của quốc gia trên trường quốc tế.
Các ngân hàng trung ương giữ vàng trong dự trữ ngoại hối (DTNH) nhằm mục tiêu dự phòng, hỗ trợ cho các tình huống khẩn cấp của quốc gia, đồng thời nhằm hỗ trợ giá trị của đồng nội tệ, tuy nhiên, giá vàng thường có xu hướng biến động ngược chiều với các tài sản tài chính có mức độ rủi ro cao hơn như cổ phiếu, trái phiếu… Khi đầu tư vào vàng, NHNN không nhận được lãi định kỳ (hay coupon) cho số vàng này mà chỉ thể hiện giá trị thông qua đánh giá lại hoặc thực hiện bán vàng. Nếu áp dụng nguyên tắc sinh lời (có chênh lệch dương giữa thu nhập và chi phí) đối với hoạt động đầu tư vàng là không phù hợp với mục tiêu đầu tư vàng của ngân hàng trung ương.
NHNN cho rằng, đang có sự bất hợp lý tại Điều 23 NĐ 50: “Định kỳ 6 tháng, NHNN báo cáo TTCP về diễn biến quy mô và tình hình sử dụng DTNHNN, đồng gửi Bộ Tài chính”.
NHNN giải thích, mức DTNHNN dự kiến được xây dựng dựa trên các số liệu: Dự báo về cán cân thanh toán quốc tế và thị trường ngoại hối của năm, dự kiến về lượng ngoại hối can thiệp ròng trong năm và dự kiến về lượng ngoại hối sử dụng trong năm cho các yêu cầu đột xuất, cấp bách của nhà nước.
Trong khi đó, số liệu dự báo về lượng ngoại hối can thiệp ròng trong năm và số liệu dự báo về cán cân thanh toán quốc tế là biến số kinh tế rất khó dự báo chính xác trước (tại một thời điểm) cho cả năm vì thị trường ngoại hối biến động hàng ngày, phụ thuộc vào nhiều yếu tố không thể định trước và số liệu dự báo cán cân thanh toán quốc tế được xây dựng trên cơ sở số liệu dự báo của nhiều ngành, lĩnh vực của toàn bộ nền kinh tế nên khi các yếu tố đầu vào thực tế từ các ngành, lĩnh vực thay đổi so với sô dự báo dễ dẫn đến số liệu thực tế biến động theo. Như vậy, quy mô DTNHNN là chỉ tiêu không thể dự đoán chính xác trước tại một thời điểm rất sớm.
Tại tờ trình dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung NĐ 50 gửi Chính phủ, NHNN đề xuất, dự thảo Nghị định sửa đổi Điều 23 theo hướng NHNN báo cáo TTCP về: Diễn biến quy mô và tình hình sử dụng DTNHNN theo định kỳ 6 tháng và khi cần thiết; tình hình quản lý DTNHNN muộn nhất cuối quý I hàng năm và khi cần thiết (không quy định về xây dựng mức dự kiến về quy mô DTNHNN để báo cáo TTCP).
Bên canh đó, NHNN đề xuất được quyết định phê duyệt cơ cấu đầu tư DTNH chính thức theo định kỳ hàng năm. NHNN phân tích, trong thời gian qua, tiêu chuẩn, hạn mức đầu tư DTNHNN của NHNN rất ít thay đổi. Một số ít thời điểm NHNN điều chỉnh chủ yếu do quy mô DTNHNN tăng đáng kể lên một ngưỡng nhất định, cần điều chỉnh tiêu chuẩn, hạn mức để mở rộng đối tác, hình thức đầu tư. Do đó, NHNN đề xuất, quy định tại khoản 5 Điều 6 NĐ 50 nên sửa theo hướng NHNN quyết định phê duyệt: Cơ cấu đầu tư DTNH chính thức theo định kỳ hàng năm, quyết định tiêu chuẩn, hạn mức đầu tư DTNHNN và chỉ điều chỉnh khi cần thiết.
