Chi phí vận chuyển leo thang
Là doanh nghiệp (DN) chuyên xuất khẩu nông sản sang những thị trường khó tính, ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Vina T&T Group - cho biết, đầu tháng 5, giá cước tàu biển vận chuyển hàng lạnh đối với trái cây tươi chỉ khoảng 2.800 USD/container nhưng đến nay đã tăng lên 7.800 USD, tương đương mức tăng gần 200%.
Dù chấp nhận mức giá rất cao, DN vẫn không dễ dàng đặt được chỗ mà phải lên kế hoạch từ rất sớm. Bên cạnh đó, dù giá cước lên nhưng DN không thể đàm phán lại với đối tác nước ngoài mà buộc phải chấp nhận chịu lỗ, thậm chí đối diện nguy cơ phá sản .
Chi phí logistics tăng cao gần 200%, thời gian vận chuyển cũng kéo dài gấp đôi khiến DN xuất khẩu trong nước "ngộp thở".
Không chỉ tăng giá cước, thời gian vận chuyển hàng đi Mỹ cũng kéo dài hơn, từ khoảng 20 ngày thì nay phải đi đường vòng kéo dài tới hơn 40 ngày.
Với mặt hàng tươi sống, Vina T&T buộc phải chuyển sang vận tải hàng không. Tuy nhiên, khi thị trường biến động hoặc các hãng hàng không cắt giảm chuyến bay, hàng hóa của DN Việt thường không được ưu tiên. “Thậm chí, một số hãng hàng không nước ngoài còn từ chối vận chuyển trái cây Việt Nam vì mặt hàng này có trọng lượng lớn, tiêu tốn nhiên liệu” - ông Tùng nói.
Sự bị động đó khiến DN phải tự tìm cách thích ứng. Ông Tùng đã đầu tư thêm xe container để chủ động vận chuyển hàng hóa. Tuy nhiên, theo ông Tùng, không DN xuất khẩu nào mong muốn phải làm việc này vì quản lý đội xe, tài xế cũng như xử lý các rủi ro giao thông đều nằm ngoài chuyên môn.
Chỉ riêng tháng 6 năm nay, Công ty Phúc Sinh chi hơn 22 tỷ đồng/tháng chỉ riêng cho phần chi phí logistics, chiếm hơn một nửa tổng chi phí vận hành trong tháng.
Ông Phan Minh Thông - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Phúc Sinh - nói rằng, c hưa khi nào chi phí logistics lại tạo áp lực lớn như hiện nay .
“Trước đây, chúng tôi chỉ chi khoảng 7-8 tỷ đồng/tháng tiền cước tàu thì riêng tháng 6 đã phải trả tới 17 tỷ đồng. Cộng thêm các khoản phụ phí khác, tổng chi phí logistics lên khoảng 22 tỷ đồng, chiếm hơn một nửa tổng chi phí vận hành trong tháng”, ông Thông cho biết.
Cần đồng bộ giải pháp
Ngày 4/7, tại buổi cà phê doanh nhân HUBA lần thứ 90, bà Đặng Minh Phương - Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TPHCM - thừa nhận, ngành logistics Việt Nam đang chịu nhiều sức ép trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động.
Theo bà Phương, nguyên nhân khiến chi phí logistics tăng cao trước hết do những biến động địa chính trị trên thế giới đẩy giá nhiên liệu tăng, kéo theo chi phí vận tải. Bên cạnh đó, hạ tầng giao thông chưa theo kịp tốc độ phát triển kinh tế, kết nối chưa đồng bộ, tình trạng ùn tắc tại các tuyến đường và cảng biển vẫn diễn ra thường xuyên. Ngoài ra, DN còn phải gánh nhiều chi phí phát sinh như bản quyền phần mềm, chi phí công nghệ và nhiều khoản chi ẩn khác.
Doanh nghiệp xuất khẩu quay cuồng khi chi phí logistics tăng sốc.
Hơn nữa, hạn chế của DN trong nước vẫn chưa khai thác tốt dịch vụ logistics thuê ngoài. Trong khi hầu hết DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đều sử dụng các đơn vị logistics chuyên nghiệp để tối ưu chi phí, nhiều DN Việt vẫn tự thực hiện toàn bộ chuỗi logistics khiến hiệu quả chưa cao.
Để vượt qua khó khăn, bà Phương cho rằng DN cần chuyển mạnh sang vận tải đa phương thức nhằm tối ưu thời gian và chi phí; tăng cường chuyển đổi số và ứng dụng AI trong quản trị; chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế ; áp dụng mô hình quản lý kho hiện đại và tập trung vào giá trị cốt lõi thông qua thuê ngoài các dịch vụ logistics chuyên nghiệp.
Ở góc độ quản lý, ông Lê Văn Danh - Phó Giám đốc Sở Công Thương TPHCM - cho biết, theo báo cáo Logistics năm 2025 của Bộ Công Thương, chi phí logistics tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 17-18% GDP, cao hơn đáng kể so với Singapore (khoảng 8%) và Malaysia (khoảng 11%).
Để giảm chi phí logistics, TPHCM đang triển khai nhiều nhóm giải pháp đồng bộ. Trước hết là hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông đa phương thức gồm đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt, hàng không và cảng biển. Hàng loạt dự án trọng điểm như các tuyến đường vành đai, cao tốc TPHCM - Chơn Thành, TPHCM - Mộc Bài, TPHCM - Cần Thơ, mở rộng cao tốc TPHCM - Trung Lương... đang được đẩy nhanh tiến độ.
Dự kiến trong khoảng 5 năm tới, mạng lưới giao thông đường bộ sẽ đáp ứng tốt hơn nhu cầu vận tải và hoạt động logistics.
Song song đó, TPHCM cũng triển khai quy hoạch các tuyến đường sắt mới, nổi bật là tuyến kết nối Bình Dương với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải . Khi đi vào hoạt động, tuyến đường sắt này sẽ giúp giảm đáng kể chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian và nâng cao hiệu quả logistics.
Đối với đường thủy nội địa, TPHCM đang kiến nghị Trung ương phân cấp quản lý các tuyến luồng lớn để chủ động đầu tư, nâng cấp hạ tầng. Trong khi đó, khu vực cảng Cái Mép - Thị Vải tiếp tục được mở rộng với nhiều cảng mới, hướng đến trở thành cảng trung chuyển quốc tế. TPHCM cũng đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng dịch vụ, phát triển nguồn nhân lực cũng như tăng cường hợp tác quốc tế.
TPHCM cũng đang đề xuất đưa vào dự thảo Luật Đô thị đặc biệt các cơ chế về Khu thương mại tự do và Trung tâm logistics tích hợp, đồng thời kiến nghị nhiều chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và thủ tục đầu tư nhằm thu hút DN tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, góp phần giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
