Một góc đơn vị cấp xã ở Nghệ An - Ảnh: DOÃN HÒA
Theo tham luận của Bộ Nội vụ cho biết qua thống kê, hiện còn 705/3.321 đơn vị hành chính cấp xã (21,23%) chưa đạt đủ tiêu chuẩn.
Trong đó 17 đơn vị chưa đạt cả 2 tiêu chuẩn diện tích và quy mô dân số, 529 đơn vị (5,93%) chưa đạt tiêu chuẩn diện tích, 159 đơn vị (4,79%) chưa đạt tiêu chuẩn dân số.
Nghiên cứu tiếp tục sáp nhập các đơn vị cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn
Điều này làm phân tán nguồn lực đầu tư, tăng chi phí quản lý, trong khi chưa phát huy đầy đủ lợi thế quy mô để tổ chức cung ứng dịch vụ công, thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
Ở một số nơi, ranh giới đơn vị sau sắp xếp chưa thực sự phù hợp với không gian phát triển kinh tế - xã hội, còn tình trạng chia cắt các khu vực đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, vùng du lịch, di tích, danh lam thắng cảnh hoặc các khu vực có tính liên kết tự nhiên cao.
Từ đó phần nào ảnh hưởng đến quy hoạch, quản lý không gian phát triển, đầu tư kết cấu hạ tầng và thu hút nguồn lực đầu tư trong dài hạn.
Cũng theo Bộ Nội vụ, một số đô thị sau sắp xếp đơn vị đã hình thành không gian phát triển đa trung tâm, có quy mô, vai trò vượt ra ngoài phạm vi địa giới hành chính truyền thống.
Một số thị trấn sáp nhập vào xã nông thôn làm thay đổi tính chất quản lý của khu vực đô thị hiện hữu, đòi hỏi tiếp tục rà soát để hình thành đơn vị hành chính đô thị phù hợp.
Về tiêu chuẩn, điều chỉnh địa giới hành chính và thành lập các đô thị hạt nhân, Bộ Nội vụ kiến nghị Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tiếp tục cho chủ trương rà soát, hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương theo hướng ổn định, đồng bộ, hiệu quả.
Đồng thời cho phép tiếp tục sáp nhập các đơn vị cấp xã quy mô nhỏ, chưa đạt tiêu chuẩn, có tính đến yếu tố đặc thù. Thành lập phường mới trên cơ sở các thị trấn và khu vực đô thị đủ điều kiện.
Nghiên cứu nhập một số phường trung tâm để hình thành phường có quy mô đủ lớn, giữ vai trò hạt nhân phát triển của tỉnh, thành phố, nghiên cứu hình thành đặc khu kinh tế thế hệ mới làm cực tăng trưởng...
Việc sắp xếp, cần bảo đảm nguyên tắc tuân thủ quy định của Đảng, Hiến pháp, pháp luật, bảo đảm tính ổn định, thông suốt, liên tục của quản lý nhà nước.
Phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ, phù hợp với đặc điểm, điều kiện tự nhiên, xã hội, truyền thống lịch sử, văn hóa và yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội của từng địa phương.
Cùng với đó phù hợp với năng lực quản lý bộ máy chính quyền địa phương, mức độ ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số.
Tinh thần chung không sắp xếp chạy theo số lượng, không gây nên xáo trộn không cần thiết nhưng không để những bất hợp lý về đơn vị hành chính cản trở phát triển.
Tiêu chuẩn diện tích, quy mô dân số của xã, phường
Hiện tiêu chuẩn của xã, phường được quy định tại nghị quyết 112/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Cụ thể, quy mô dân số của xã miền núi từ 5.000 người trở lên và xã ở hải đảo từ 2.500 người trở lên. Các xã còn lại từ 16.000 người trở lên. Phường có dân số là 21.000 người trở lên.
Về tiêu chí diện tích, xã miền núi cần có từ 100km2 trở lên và 15km2 trở lên với xã hải đảo. Các xã còn lại có diện tích từ 30km2 trở lên. Diện tích của phường từ 5,5km2 trở lên.
Về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính nông thôn có yếu tố đặc thù, với tỉnh, xã có 50% dân số là người dân tộc thiểu số ở miền núi hoặc có đường biên giới quốc gia trên đất liền, mức tối thiểu của tiêu chuẩn quy mô dân số bằng 50% mức quy định đối với tỉnh, xã tương ứng.
Đồng thời cứ thêm 10% dân số là người dân tộc thiểu số, được giảm thêm 5% mức quy định đối với tỉnh, xã tương ứng.
Với xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển được xác nhận theo quyết định của cấp có thẩm quyền, mức tối thiểu của tiêu chuẩn quy mô dân số bằng 50% mức quy định.
Với vùng đồng bằng sông Hồng, mức tối thiểu của tiêu chuẩn diện tích tự nhiên của tỉnh bằng 50% mức quy định, của xã bằng 70% mức quy định; các tiêu chuẩn khác thực hiện theo quy định.
Cùng với quy mô dân số, diện tích, phường cần có thêm nhiều tiêu chuẩn. Như tỉ lệ quy mô dân số đô thị trên quy mô dân số của đơn vị hành chính từ 50% trở lên.
Cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của phường đạt các chỉ tiêu như tỉ lệ tổng thu ngân sách địa phương với tổng chi ngân sách địa phương trên địa bàn từ 100% trở lên, tỉ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong GRDP đạt từ 70% trở lên...
Đồng thời, phường cần đáp ứng tiêu chí thu nhập bình quân đầu người trên năm cao hơn thu nhập bình quân đầu người trên năm của tỉnh, thành phố mà mình trực thuộc trong 3 năm gần nhất, tỉ lệ hộ nghèo thấp hơn tỉ lệ của tỉnh, thành phố trực thuộc trong 3 năm gần nhất.
Trước đó, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh tiếp tục rà soát, sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn (705 đơn vị). Việc sắp xếp phải bám sát những yêu cầu cơ bản về phù hợp với đặc thù về văn hóa, lịch sử, truyền thống, dân tộc, tôn giáo, địa lý.
Trên cơ sở kết luận của Bộ Chính trị, Chính phủ sẽ hướng dẫn cụ thể, hoàn thành dứt điểm trong năm 2026.
